Cayma hakkı nedir? Mesafeli alışverişte bilmen gerekenler

İnternetten aldığın montu giydin, aynada baktın ve içine sinmedi. Ya da aynı ürünü ertesi gün başka bir yerde çok daha uygun buldun. Ürün kusursuz, satıcı da hata yapmadı; yine de vazgeçmek istiyorsun. Cayma hakkı tam olarak bu durum için var.

Aşağıda cayma hakkının genel kurallarını bulacaksın. Bu bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir; mevzuat zaman zaman değişir, kendi durumun için resmî kaynaklara bakmayı unutma.

Cayma hakkı nedir?

Cayma hakkı, internetten, telefonla ya da katalogla yaptığın alışverişlerde (hukuktaki adıyla mesafeli sözleşmelerde) belli bir süre içinde, hiçbir gerekçe göstermeden ve ceza ödemeden sözleşmeden vazgeçebilmendir. Temeli 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'da, ayrıntıları Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği'nde düzenlenir.

Mantığı basit: Mağazada ürünü elleyip deneyebilirsin, internette ise ekrandaki fotoğrafa güvenirsin. Cayma hakkı bu farkı dengeler. Kapıda satış gibi işyeri dışında kurulan sözleşmeler için de benzer bir hak vardır. Mağazada yüz yüze yaptığın alışverişlerde ise kanunda genel bir cayma hakkı yoktur; kusursuz bir ürünü değiştirip değiştirmemek mağazanın kendi politikasına bağlıdır.

Süre ne kadar ve ne zaman başlar?

Mesafeli alışverişte cayma süresi 14 gündür. Sürenin başladığı gün alışverişin türüne göre değişir:

• Ürün alışverişinde: Ürünü senin ya da senin belirlediğin birinin teslim aldığı gün. Ürünün kargo firmasına verilmesi, sana teslim edilmiş sayılmaz.
• Tek siparişte ayrı ayrı gelen ürünlerde: Son ürünü teslim aldığın gün.
• Hizmet alımlarında: Sözleşmenin kurulduğu gün.

Ürün henüz yoldayken de vazgeçebilirsin; teslimatı beklemen gerekmez. Satıcı seni cayma hakkı konusunda gereği gibi bilgilendirmediyse 14 günlük süreyle bağlı kalmazsın; ancak bu durumda da yönetmelikte bir üst sınır vardır.

Cayma hakkını nasıl kullanırsın?

1. Süre dolmadan satıcıya yazılı olarak ya da e-posta, site içi iade talebi gibi kalıcı bir kanalla bildir. Gerekçe yazman gerekmez.
2. Bildiriminin kanıtını sakla. Cayma hakkını süresinde kullandığını ispat etmek sana düşer; e-posta, ekran görüntüsü ya da talep numarası işini kolaylaştırır.
3. Satıcı ürünü kendisi almayı teklif etmediyse ürünü, bildirimden itibaren 14 gün içinde geri gönder.
4. Satıcının ön bilgilendirmede belirttiği kargo firmasını kullan ve gönderi makbuzunu sakla.

Müşteri hizmetlerini telefonla arayıp vazgeçtiğini söylesen bile, ardından yazılı bir kayıt bırakmak iyi bir alışkanlıktır.

Paran ne zaman ve nasıl iade edilir?

Yönetmeliğe göre satıcı, ürün iade için belirttiği kargo firmasına teslim edildiği tarihten itibaren 14 gün içinde, varsa senden aldığı teslimat ücreti dahil tüm ödemeleri iade etmekle yükümlüdür. Ürünü başka bir kargo firmasıyla gönderirsen süre, ürünün satıcıya ulaştığı günden başlar.

İade, ödemede kullandığın araca uygun şekilde, tek seferde ve senden ek bir masraf istenmeden yapılmalıdır. Kartla ödediysen tutarın kart limitine yansıması banka tarafındaki işlemlere bağlı olarak biraz zaman alabilir.

İade kargo ücretini kim öder?

Ürünü satıcının iade için belirttiği kargo firmasıyla gönderirsen iade masrafı senden istenemez. Satıcı ön bilgilendirmede hiçbir kargo firması belirtmemişse de iade masrafı talep edemez. Kendi seçtiğin başka bir firmayla gönderirsen ücreti ödemen gerekebilir. Bu yüzden iade talimatlarını okumadan ürünü kargoya verme.

Ürünü açıp deneyebilir misin?

Evet. Ürünü işleyişine, teknik özelliklerine ve kullanım talimatlarına uygun şekilde kullanmandan doğan değişikliklerden sorumlu değilsin. Bir ayakkabıyı evde deneyebilir, bir cihazı kurup çalıştırabilirsin. Ama ürünü günlerce kullanıp yıpratmak bu sınırın dışına çıkabilir. En sağlıklısı, ürünü mağazada inceleyeceğin kadar incelemek ve kutusunu, etiketlerini iade süresi bitene kadar saklamak.

Cayma hakkının olmadığı durumlar

Yönetmelikte sayılan bazı sözleşmelerde, taraflar aksini kararlaştırmadıkça cayma hakkı kullanılamaz. En sık karşılaşılanlar şunlar:

• Senin isteğine ya da kişisel ihtiyaçlarına göre hazırlanan ürünler (üzerine isim işlenmiş bir kolye gibi)
• Çabuk bozulabilen ya da son kullanma tarihi geçebilecek ürünler
• Ambalajı, bandı ya da mührü açılmış ve sağlık, hijyen açısından iadesi uygun olmayan ürünler
• Koruyucu ambalajı açılmış kitap, dijital içerik ve bilgisayar sarf malzemeleri
• Abonelik dışındaki gazete ve dergiler
• Belirli bir tarihte yapılacak konaklama, eşya taşıma, araç kiralama, yiyecek-içecek ve eğlence hizmetleri
• Elektronik ortamda anında ifa edilen hizmetler ve anında teslim edilen dijital ürünler
• Cayma süresi bitmeden, senin onayınla başlanan hizmetler

Paket turlar, finansal hizmetler ve yolcu taşımacılığı gibi bazı alanlar ise ayrı kurallara tabidir. İstisnalar son yıllarda birkaç kez değişti; bir ürünün kapsamda olup olmadığından emin değilsen güncel yönetmelik metnine bak.

Cayma hakkı ile kusurlu ürün aynı şey değil

Cayma hakkı fikrini değiştirmenle ilgilidir. Ürün bozuk, eksik ya da tanıtıldığından farklı çıkarsa ayıplı mal hükümleri devreye girer ve bunlar cayma süresiyle sınırlı değildir. Bu durumda onarım, değişim, bedel indirimi ya da iade gibi haklar gündeme gelir. Pratik adımlar için Sorunsuz iade için 10 ipucu yazısına göz at.

Sorun çıkarsa

Satıcı cayma talebini reddederse ya da parayı iade etmezse önce yazılı olarak hatırlat ve tüm yazışmaları sakla. Sonuç alamazsan Ticaret Bakanlığı'nın tüketici sayfalarından bilgi alabilir, e-Devlet üzerinden tüketici hakem heyetine başvurabilirsin. Süreci Tüketici hakem heyetine başvuru rehberinde adım adım anlattık.

Sık sorulan sorular

Cayma hakkı kaç gündür?

İnternetten, telefonla ya da katalogla yapılan alışverişlerde cayma süresi 14 gündür. Ürünlerde süre ürünü teslim aldığın gün, hizmetlerde sözleşmenin kurulduğu gün başlar. Güncel kurallar için Ticaret Bakanlığı'nın resmî kaynaklarına bakabilirsin.

Mağazadan aldığım ürünü cayma hakkıyla iade edebilir miyim?

Mağazada yüz yüze yapılan alışverişlerde kanunda genel bir cayma hakkı yoktur. Kusursuz bir ürünün iadesi ya da değişimi mağazanın kendi politikasına bağlıdır. Ürün kusurluysa ayıplı mal hükümleri ayrıca geçerlidir.

İade kargo ücretini ödemem gerekir mi?

Ürünü satıcının iade için belirttiği kargo firmasıyla gönderirsen iade masrafı senden istenemez; satıcı hiç kargo firması belirtmemişse de istenemez. Kendi seçtiğin başka bir firmayla gönderirsen ücret sana kalabilir.

Cayma hakkını kullandım ama param iade edilmedi, ne yapmalıyım?

Önce satıcıya yazılı olarak hatırlat ve kayıtlarını sakla. Sonuç alamazsan Ticaret Bakanlığı'nın tüketici kanallarına ya da e-Devlet üzerinden tüketici hakem heyetine başvurabilirsin. Bu bilgiler genel niteliktedir, hukuki danışmanlık yerine geçmez.